{"id":45735,"date":"2017-10-15T19:17:16","date_gmt":"2017-10-15T17:17:16","guid":{"rendered":"http:\/\/zspbialobrzegi.edu.pl\/?page_id=45735"},"modified":"2026-03-31T12:44:57","modified_gmt":"2026-03-31T10:44:57","slug":"patron-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/zspbialobrzegi.edu.pl\/?page_id=45735","title":{"rendered":"Patron"},"content":{"rendered":"

KONKURSY<\/strong><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

STANIS\u0141AW STASZIC PATRONEM NASZYCH SZK\u00d3\u0141<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"Stanis\u0142aw Staszic<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

pochodzi\u0142 z rodziny mieszcza\u0144skiej. Urodzi\u0142 si\u0119 w Pile w 1755 roku, jako syn burmistrza. Zosta\u0142 ksi\u0119dzem, gdy\u017c to by\u0142a jedna z niewielu dr\u00f3g dla mieszczanina, kt\u00f3ra dawa\u0142a szans\u0119 zdobycia znaczenia w \u017cyciu publicznym. Na studiach w Lipsku, Getyndze i Pary\u017cu otrzyma\u0142 gruntowne wykszta\u0142cenie przyrodnicze. Po powrocie do kraju zosta\u0142 nauczycielem dzieci Andrzeja Zamoyskiego. Zajmowa\u0142 si\u0119 badaniem Karpat. By\u0142 cz\u0142onkiem, a p\u00f3\u017aniej prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk. Po\u0142o\u017cy\u0142 du\u017ce zas\u0142ugi na polu rozwoju szkolnictwa i g\u00f3rnictwa w Polsce.<\/span><\/span><\/p>\n

Staszic \u0142\u0105czy\u0142 w sobie gruntown\u0105 i wszechstronn\u0105 wiedz\u0119 z g\u0142\u0119bok\u0105 szlachetno\u015bci\u0105 serca. Szczeg\u00f3lnie mocno przejmowa\u0142 go los mieszczan i ch\u0142op\u00f3w. Rozda\u0142 ch\u0142opom sw\u00f3j maj\u0105tek w Hrubieszowskiem, a w testamencie zapisa\u0142 znaczne sumy na cele spo\u0142eczne. Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 sw\u0105 obejmowa\u0142 najwa\u017cniejsze dziedziny \u017cycia politycznego i spo\u0142ecznego. Pogl\u0105dy swoje wy\u0142o\u017cy\u0142 w dw\u00f3ch dzie\u0142ach: w „Uwagach nad \u017cyciem Jana Zamoyskiego” i w „Przestrogach dla Polski”. Program spo\u0142eczno-polityczny Staszica wyrasta nie tylko z potrzeb mieszcza\u0144stwa i ch\u0142opstwa, lecz tak\u017ce z g\u0142\u0119bokiej troski o kraj, z l\u0119ku przed utrat\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci. Pisarz przywi\u0105zuje du\u017c\u0105 wag\u0119 do wychowania m\u0142odzie\u017cy, dla kt\u00f3rej celem powinno by\u0107 dobro ojczyzny. Poniewa\u017c szcz\u0119\u015bcie spo\u0142ecze\u0144stwa wynika z u\u017cyteczno\u015bci wszystkich jego cz\u0142onk\u00f3w, dlatego, jak pisa\u0142, „ko\u0144cem edukacji krajowej powinna by\u0107 u\u017cyteczno\u015b\u0107 obywatela”. Proponuje, by w szko\u0142ach stosowano zasad\u0119 \u0142\u0105czenia teorii z praktyk\u0105, poszerzano wiedz\u0119o w\u0142asnym kraju, pog\u0142\u0119biano wiadomo\u015bci z matematyki, fizyki i chemii. Podkre\u015bla konieczno\u015b\u0107 odebrania Ko\u015bcio\u0142owi prawa opieki nad szkolnictwem, czym popar\u0142 zdecydowanie program reform Komisji Edukacji Narodowej. Wiele rozs\u0105dnych postulat\u00f3w wysun\u0105\u0142 Staszic w dziedzinie organizacji w\u0142adz pa\u0144stwowych i prawodawstwa w Polsce. \u017b\u0105da\u0142 zniesienia liberum veto twierdz\u0105c, \u017ce „szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci obywateli jest dobrem publicznym”, domaga\u0142 si\u0119 przyznania sejmowi w\u0142adzy wykonawczej i przedstawicielstwa w nim mieszczan, kt\u00f3rzy wraz z przedstawicielami szlachty zasiadaliby w jednej izbie. Przeciwstawia\u0142 si\u0119 wolnej elekcji, wypowiadaj\u0105c si\u0119 za tronem dziedzicznym. M\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci utworzenia sta\u0142ej armii, na kt\u00f3rej utrzymanie p\u0142aci\u0107 b\u0119dzie szlachta. Szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105 przejmowa\u0142 go los ch\u0142opa. Proponuje uwolnienie go od pa\u0144szczyzny, nie maj\u0105c jednak odwagi \u017c\u0105da\u0107 uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w. Postuluje, by pa\u0144szczyzn\u0119 zamieni\u0107 na czynsz, by dziedzic nie mia\u0142 prawa usun\u0105\u0107 ch\u0142opa z ziemi bez wyroku s\u0105dowego, by zniesiono s\u0105dy patrymonialne. Domaga si\u0119 wi\u0119kszych praw dla mieszczan, ustaw zabezpieczaj\u0105cych swobodny rozw\u00f3j miast, co by\u0142oby drog\u0105 do uprzemys\u0142owienia kraju. Niema\u0142e znaczenie ma przy tym rozw\u00f3j handlu i rzemios\u0142a. Osobne miejsce w jego dzie\u0142ach zajmuje krytyka polskiej magnaterii, kt\u00f3r\u0105 wini za upadek kraju. Pisa\u0142: „Z samych pan\u00f3w zguba Polak\u00f3w”. Oni zniszczyli, wed\u0142ug Staszica, szacunek dla prawa, doprowadzili do rozbioru Polski, swoim post\u0119powaniem uczyli innych egoizmu, a nawet zdrady. Po upadku pa\u0144stwa polskiego rozwin\u0105\u0142 wielostronn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Prowadzi\u0142 badania geologiczne je\u017cd\u017c\u0105c po ca\u0142ym kraju opracowa\u0142 map\u0119 geologiczn\u0105 ziem polskich. Sta\u0142 si\u0119 pionierem szkolnictwa zawodowego, zak\u0142adaj\u0105c w Kielcach szko\u0142\u0119 g\u00f3rnicz\u0105, a w Warszawie uczelni\u0119 techniczn\u0105.  Do dnia dzisiejszego Stanis\u0142aw Staszic uwa\u017cany jest za najwybitniejsz\u0105 posta\u0107 polskiego o\u015bwiecenia. Doceniali go te\u017c jemu wsp\u00f3\u0142cze\u015bni. Pogrzeb Staszica przybra\u0142 charakter manifestacji, m\u0142odzie\u017c pielgrzymowa\u0142a na jego gr\u00f3b na Bielanach, mno\u017cy\u0142y si\u0119 wiersze ku czci zmar\u0142ego. Stanis\u0142aw Staszic to cz\u0142owiek wybitny, kt\u00f3ry zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 dla reformy polskiego szkolnictwa w XVIII wieku. Dzisiaj jego uwaga i nieugi\u0119to\u015b\u0107 w zmaganiu si\u0119 z przeciwno\u015bciami, w trudnej walce z prywat\u0105, ciemnot\u0105 i zacofaniem powinna by\u0107 stawiana m\u0142odzie\u017cy za wz\u00f3r. Staszic to posta\u0107 wyj\u0105tkowa i lepiej nie mo\u017cna by\u0142o wybra\u0107 nadaj\u0105c jego imi\u0119. Jeste\u015bmy dumni, \u017ce Stanis\u0142aw Staszic jest naszym patronem.<\/span><\/span><\/p>\n

KALENDARIUM \u017bYCIA STANIS\u0141AWA STASZICA<\/strong><\/span><\/p>\n

1755<\/strong><\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Staszic przychodzi na \u015bwiat w Pile. Jego ojciec listopad Wawrzyniec Staszic by\u0142 burmistrzem Pi\u0142y, rzecznikiem interes\u00f3w mieszczan. Zasadnicze wykszta\u0142cenie St. Staszic uzyska\u0142 w liceum w Wa\u0142czu, nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 studia w seminarium duchownym w Poznaniu.<\/span><\/p>\n

1772<\/strong><\/span><\/p>\n

I rozbi\u00f3r Polski. Trzy sprzymierzone kraje – Prusy, Rosja, Austria – dokona\u0142y zaboru znacznej cz\u0119\u015bci terytorium I Rzeczypospolitej. Miasto rodzinne Staszica zosta\u0142o w\u0142\u0105czone w obszar zaboru pruskiego. M\u0142ody Staszic g\u0142\u0119boko prze\u017cy\u0142 bezprawie pruskiej w\u0142adzy, m.in. napa\u015bci na wsie i porywanie m\u0119\u017cczyzn do armii. Przet\u0142umaczy\u0142 poemat L. Racine’a „Religia”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w druku dopiero w 1779 r. wraz z przek\u0142adem wiersza F.A. Voltaire’a „O zapadni\u0119ciu Lizbony”.<\/span><\/p>\n

1774<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic otrzyma\u0142 pierwsze \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie, natomiast wy\u015bwi\u0119cony na kap\u0142ana zosta\u0142 prawdopodobnie w drugiej po\u0142owie 1778 r. albo w pierwszej po\u0142owie 1779 r. W mi\u0119dzyczasie w 1778 r. przyznano mu godno\u015b\u0107 kanclerza kolegiaty szamotulskiej i prawo do dochod\u00f3w z d\u00f3br Jankowice.<\/span><\/p>\n

1779<\/strong><\/span><\/p>\n

Po otrzymaniu potrzebnych funduszy od ojca Stanis\u0142aw Staszic wyjecha\u0142 przez Lipsk i Getyng\u0119, gdzie odwiedzi\u0142 miejscowe uniwersytety- do Pary\u017ca, duchowej stolicy i najwi\u0119kszego o\u015brodka naukowego \u00f3wczesnej Europy. Tam zapozna\u0142 si\u0119 z \u017cyciem kulturalnym, spo\u0142ecznym i politycznym Francji okresu poprzedzaj\u0105cego Wielk\u0105 Rewolucj\u0119 Francusk\u0105. W Colle’ge de France interesowa\u0142 si\u0119 naukami przyrodniczymi, g\u0142\u00f3wnie fizyk\u0105 i histori\u0105 naturaln\u0105, pozna\u0142 wybitnego uczonego G.L. Buffona, kt\u00f3rego fundamentalne dzie\u0142o „Epoki natury” postanowi\u0142 przet\u0142umaczy\u0107.<\/span><\/p>\n

1780<\/strong><\/span><\/p>\n

By\u0142y kanclerz koronny hr. Andrzej Zamoyski wyda\u0142 w Polsce „Zbi\u00f3r praw s\u0105dowych”, pierwszy w kraju post\u0119powy kodeks prawny odrzucony przez szlacheckich pos\u0142\u00f3w, jako zbyt radykalny: „Zbi\u00f3r praw wy\u017cej wspomniany na zawsze uchylamy i na \u017cadnym sejmie, aby nie by\u0142 wskrzeszany, chcemy”. Idee A.Zamoyskiego wywar\u0142y istny wp\u0142yw na pogl\u0105dy spo\u0142eczno- polityczne Stanis\u0142awa Staszica.<\/span><\/p>\n

1781<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic przyjecha\u0142 z Francji do kraju i po kr\u00f3tkim pobycie w domu hr. De Mier zosta\u0142 guwernerem dzieci by\u0142ego kanclerza hr. Andrzeja Zamoyskiego. Zamoyski w 1765 r. pierwszy w kraju zamieni\u0142 ch\u0142opom \u017cyj\u0105cym w jego maj\u0105tku pa\u0144szczyzn\u0119 na czynsz. Stanis\u0142aw Staszic uczy\u0142, wychowywa\u0142 i opiekowa\u0142 si\u0119 trojgiem dzieci Zamoyskich do oko\u0142o roku 1796.<\/span><\/p>\n

1784<\/strong><\/span><\/p>\n

W\u0142adze austriackie zlikwidowa\u0142y Akademi\u0119 Zamoyskich w Zamo\u015bciu, w kt\u00f3rej Staszic uzyska\u0142 doktorat obojga praw i katedr\u0119 j\u0119zyka francuskiego. Uczelnia ta zosta\u0142a przez zaborc\u0119 zamieniona na liceum.<\/span><\/p>\n

1786<\/strong><\/span><\/p>\n

Ukaza\u0142y si\u0119 „Epoki natury” G.B. Buffona w polskim przek\u0142adzie St. Staszica. Intencj\u0105 wielkiego uczonego francuskiego by\u0142o ukazanie kolejnych faz powstawania ziemi i \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

1787<\/strong><\/span><\/p>\n

Anonimowo ukaza\u0142y si\u0119 „Uwagi nad \u017cyciem Jana Zamoyskiego” ostra rozprawa polityczna Staszica podejmuj\u0105ca zagadnienia z r\u00f3\u017cnych dziedzin \u017cycia narodowego wymagaj\u0105cych niezw\u0142ocznych reform. Autor przedstawi\u0142 w niej g\u0142\u00f3wne przyczyny rozk\u0142adu spo\u0142ecznego. Przestrzega\u0142 przed zagro\u017ceniami wynikaj\u0105cymi z faktu elekcyjnego wybierani kr\u00f3l\u00f3w, porusza\u0142 pal\u0105ce kwestie organizacji i liczebno\u015bci wojska, zwi\u0119kszenia podatk\u00f3w, z\u0142ej sytuacji mieszcza\u0144stwa i miast polskich pozbawionych praw oraz apelowa\u0142 o edukacj\u0119 dost\u0119pn\u0105 dla wszystkich obywateli. Postulowany projekt reformy pa\u0144stwa spotka\u0142 si\u0119 z licznymi polemikami, kt\u00f3re odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w okresie formu\u0142owania uchwa\u0142 Sejmu Czteroletniego.<\/span><\/p>\n

1788<\/strong><\/span><\/p>\n

Zainaugurowano wielkie dzie\u0142o Sejmu Czteroletniego reformuj\u0105cego ustr\u00f3j i w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105, ukoronowane w dniu 3 maja 1791 r. Ustaw\u0105 rz\u0105dow\u0105 popularnie nazwan\u0105 Konstytucj\u0105 3 Maja. Ta najwi\u0119ksza zdobycz polskiego O\u015bwiecenia jakkolwiek nie ocali\u0142a suwerenno\u015bci pa\u0144stwa, ale „ocali\u0142a nar\u00f3d”, gdy\u017c definitywnie przekre\u015bla\u0142a wielowiekowe feudalne przes\u0105dy okre\u015blaj\u0105ce \u017cycie spo\u0142ecze\u0144stw, a przede wszystkim podwa\u017ca\u0142a dotychczasowe przywileje szlachty i magnaterii. Stanis\u0142aw Staszic swoj\u0105 polityczn\u0105 publicystyk\u0105 wywar\u0142 znaczny wp\u0142yw na ideowy kszta\u0142t Konstytucji 3 Maja. W Warszawie ukazuje si\u0119 dokonane przez Staszica t\u0142umaczenie romansu Jana Piotra Clarisa de Floriana „Numa Pompilusz, drugi kr\u00f3l Rzymu”. Ten dydaktyczny romans o typie idealnego w\u0142adcy mia\u0142 przekaza\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu polskiemu wyobra\u017cenie rz\u0105d\u00f3w doskona\u0142ych zapewniaj\u0105cych pa\u0144stwu blask i pot\u0119g\u0119.<\/span><\/p>\n

1789<\/strong><\/span><\/p>\n

Wybuch\u0142 Wielka Rewolucja Francuska, w wyniku kt\u00f3rej Francja sta\u0142a si\u0119 republik\u0105. Stabilizacja europejska uleg\u0142a zachwianiu, radykalne idee jakobin\u00f3w przenika\u0142y do innych pa\u0144stw gro\u017c\u0105c fermentem wewn\u0119trznym. Docieraj\u0105ce do Polski wiadomo\u015bci o Rewolucji Francuskiej zaniepokoi\u0142y warstwy uprzywilejowane. W przek\u0142adzie Staszica ukaza\u0142a si\u0119 rozprawa pi\u00f3ra Antoniego Leonarda Thomasa zat. „Pochwa\u0142a Marka Aureliusza”. Ukazywa\u0142a ona obraz idealnego w\u0142adcy przepe\u0142nionego trosk\u0105 O dobro swoich poddanych. By\u0142 on przeciwie\u0144stwem z\u0142ego w\u0142adcy dbaj\u0105cego  o siebie i swoje interesy.<\/span><\/p>\n

1790<\/strong><\/span><\/p>\n

Na polskim rynku czytelniczym ukaza\u0142y si\u0119 anonimowo „Przestrogi dla Polski” St. Staszica. Ksi\u0105\u017cka ta, powsta\u0142a na tle wydarze\u0144 zaistnia\u0142ych w pierwszym okresie Sejmu Czteroletniego gwa\u0142townie zaatakowa\u0142a \u00f3wczesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, polityczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 pa\u0144stwa. Autor skrytykowa\u0142 w tym dziele arystokracj\u0119 feudaln\u0105, jej egoizm, obna\u017cy\u0142 tragiczn\u0105 sytuacj\u0119 ch\u0142opstwa oraz ciemnot\u0119 i samowol\u0119 szlachty parali\u017cuj\u0105cej funkcjonowanie takich organ\u00f3w takich organ\u00f3w pa\u0144stwowych, jak sejm, skarbowo\u015b\u0107, polityk\u0119 zagraniczn\u0105, obron\u0119 narodow\u0105 itp. Szuka\u0142 te\u017c autor „Przestr\u00f3g…” \u015brodk\u00f3w zdolnych zabezpieczy\u0107 byt Polski zagro\u017conej zag\u0142ad\u0105. Staszic wraz z rodzin\u0105 ordynata hr. Zamoyskiego wyjecha\u0142 do W\u0142och. Wra\u017cenia podr\u00f3\u017cne zainspirowa\u0142y go do prowadzenia „Dziennika podr\u00f3\u017cy” obejmuj\u0105cego okres od 1790 do 1791 r. Tre\u015b\u0107 „Dziennika…” kontynuowa\u0142 Staszic tak\u017ce w latach Nast\u0119pnych a\u017c do 1805 r. Najbardziej poprawn\u0105 i kompletn\u0105 edycj\u0119 „Dziennika…”opublikowano pod redakcj\u0105 Cz. Le\u015bniewskiego w 1931 r. W zapiskach swych Staszic odnotowa\u0142 post\u0119powe wzory dostrze\u017cone w \u017cyciu spo\u0142ecznym innych kraj\u00f3w, jak te\u017c destruktywne prze\u017cytki feudalne kr\u0119puj\u0105ce rozw\u00f3j i post\u0119p. Akcentowa\u0142 w „Dzienniku…” potrzeb\u0119 wiod\u0105cej roli mieszcza\u0144stwa oraz usamodzielnionego w\u0142o\u015bcia\u0144stwa. Jego zdaniem warstwy te potrzebne by\u0142y do prawid\u0142owego funkcjonowania spo\u0142ecznego i gospodarczego kraju.<\/span><\/p>\n

1792<\/strong><\/span><\/p>\n

Zmar\u0142 ordynat hr. Andrzej Zamoyski. Staszic nadal pe\u0142ni\u0142 czynno\u015bci wychowawcy jego dzieci i pomaga\u0142 ich matce Konstancji w prowadzeniu maj\u0105tku. W kwietniu zawi\u0105za\u0142 si\u0119 w Petersburgu magnacki spisek przeciw Sejmowi Czteroletniemu, zwany Konfederacj\u0105 Targowick\u0105. Targowiczanie na pomoc wezwali wojska rosyjskie, kt\u00f3re po nied\u0142ugim okresie walk opanowa\u0142y kraj.<\/span><\/p>\n

1793<\/strong><\/span><\/p>\n

Nast\u0105pi\u0142 II rozbi\u00f3r Polski dokonany przez Rosj\u0119 i Prusy.<\/span><\/p>\n

1794<\/strong><\/span><\/p>\n

Wybuch\u0142o narodowe powstanie ko\u015bciuszkowskie przeciw Rosji i Prusom zako\u0144czone niepowodzeniem. Nied\u0142ugo potem Staszic wyjecha\u0142 wraz z Konstancj\u0105 Zamoysk\u0105 i jej dzie\u0107mi do Wiednia, gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 sprawami maj\u0105tkowymi Zamoyskich oraz po\u015bwi\u0119ca\u0142 studiom nad geologi\u0105. Tam skrystalizowa\u0142 swoje pogl\u0105dy na u\u017cyteczno\u015b\u0107 bada\u0144 geologicznych mog\u0105cych w efekcie da\u0107 krajowi znaczne mo\u017cliwo\u015bci rozwoju przemys\u0142owego, a tym samym wzbogacenia si\u0119 i politycznego uniezale\u017cnienia.<\/span><\/p>\n

1795<\/strong><\/span><\/p>\n

W wyniku III rozbioru Polski dokonanego przez Rosj\u0119, Prusy i Austri\u0119 Polska przesta\u0142a jako pa\u0144stwo figurowa\u0107 na mapie Europy. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie prze\u017cy\u0142o pot\u0119\u017cny wstrz\u0105s duchowy i moralny. Jak pisa\u0142 Maurycy Mochacki: „Rozbi\u00f3r Polski nie by\u0142 sekcj\u0105 trupa albo obumieraj\u0105cego cia\u0142a, lecz \u017cywej istoty odradzaj\u0105cej si\u0119 w samej katastrofie politycznego zgonu”.<\/span><\/p>\n

1797<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic powr\u00f3ci\u0142 z Wiednia do Polski. Dotkliwie prze\u017cy\u0142 dramat zniewolonego narodu. Zastanawia si\u0119 w\u00f3wczas nad ocaleniem tego, co by\u0142o jeszcze do uratowania. Rok ten jest r\u00f3wnie\u017c okresem wzmo\u017conych podr\u00f3\u017cy Staszica po r\u00f3\u017cnych regionach kraju, podczas kt\u00f3rych przeprowadza szereg istotnych bada\u0144 geologicznych. Ich wyniki notuje skrupulatnie w „Dzienniku podr\u00f3\u017cy”. W przysz\u0142o\u015bci z notatek tych powstan\u0105 materia\u0142y pomocne do nakre\u015blenia mapy geologicznej Polski.<\/span><\/p>\n

1800<\/strong><\/span><\/p>\n

W Warszawie powo\u0142ano do \u017cycia Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, nazwane „warszawskim”, kt\u00f3rego zasadniczym celem by\u0142o rozwijanie w duchu o\u015bwieceniowym my\u015bli humanistycznej i obrona zagro\u017conej kultury narodowej na obszarach trzech zabor\u00f3w. TPN pod przyw\u00f3dztwem bpa J.Ch. Albertrandiego skupi\u0142 wok\u00f3\u0142 swego programu najwybitniejsze umys\u0142y i najbardziej znacz\u0105ce osobisto\u015bci nauki polskiej St. Staszic uczestniczy\u0142 w za\u0142o\u017cycielskich pracach Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk.<\/span><\/p>\n

1801<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic naby\u0142 dobra hrubieszowskie na nazwisko ksi\u0119cia Aleksandra Sapiechy i jego ma\u0142\u017conki Anny z Zamoyskich. Jako mieszczanin nie mia\u0142 Staszic uprawnie\u0144 do nabywania posiad\u0142o\u015bci miejskich.<\/span><\/p>\n

1803<\/strong><\/span><\/p>\n

Drugie wydanie „Epok natury”. Tym razem zosta\u0142o ono zaopatrzone w krytyczne zapiski i uwagi Staszica odnosz\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do budowy geologicznej ziem polskich. Zaznacza\u0142 m.in. „… t\u0142umaczy\u0142em dla tych, kt\u00f3rzy my\u015ble\u0107 si\u0119 boj\u0105: bo tu my\u015ble\u0107 b\u0119d\u0105 musieli. Ale prze\u0142o\u017cy\u0142em na m\u00f3j j\u0119zyk to pe\u0142ne dowcipu dzie\u0142o dla ludzi kochaj\u0105cych prawd\u0119, umiej\u0105cych  i pragn\u0105cych my\u015ble\u0107, dla kt\u00f3rych ciekawo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 potrzeb\u0105”.<\/span><\/p>\n

1804<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic ponownie udaje si\u0119 do Pary\u017ca \u015bwi\u0119c\u0105cego w tym czasie tryumfy Napoleona. Tam studiowa\u0142 i uzupe\u0142nia\u0142 wiedz\u0119 geologiczn\u0105.<\/span><\/p>\n

1805<\/strong><\/span><\/p>\n

Powracaj\u0105c z Francji zwiedzi\u0142 Alpy i Apeniny. Wr\u00f3ciwszy do kraju wyruszy\u0142 na badania budowy geologicznej Tatr. By\u0142 pierwszym polskim turyst\u0105 i badaczem g\u00f3r. Zdoby\u0142 szczyty Krywania i \u0141omnicy, na kt\u00f3rych przeprowadzi\u0142 dok\u0142adne pomiary fizyczne ska\u0142, ci\u015bnie\u0144 i temperatur w r\u00f3\u017cnych porach dnia.<\/span><\/p>\n

1807<\/strong><\/span><\/p>\n

Armia Napoleona przybywa do Polski. Nast\u0119puje utworzenie Ksi\u0119stwa Warszawskiego i powo\u0142anie do \u017cycia Komisji Rz\u0105dz\u0105cej. 22 lipca ustanowiono Konstytucj\u0119 Ksi\u0119stwa Warszawskiego stwierdzaj\u0105c\u0105, i\u017c wszyscy ludzie s\u0105 „r\u00f3wni wobec prawa”. Ukaza\u0142a si\u0119 prekursorska praca Staszica „O statystyce Polski”, pierwsza publikacja tego rodzaju  w pi\u015bmiennictwie krajowym ilustruj\u0105ca przy pomocy danych liczbowych stan gospodarki polskiej, zasoby naturalne, wydobycie minera\u0142\u00f3w i kruszc\u00f3w. Dotychczasowe europejskie prace statystyczne nie zawiera\u0142y liczbowego uj\u0119cia tych zagadnie\u0144. Od tej pory Staszic cieszy\u0142 si\u0119 opini\u0105 „ojca statystyki polskiej”. Staszic zosta\u0142 powo\u0142any na cz\u0142onka Izby Edukacyjnej. A\u017c do 1812 r. wykonywa\u0142 wa\u017cne funkcje zwi\u0105zane z opiek\u0105 nad stron\u0105 organizacyjn\u0105 i finansow\u0105 szkolnictwa polskiego.<\/span><\/p>\n

1808<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic zosta\u0142 wybrany prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 nauk. Nied\u0142ugo po tym wyborze ksi\u0105\u017c\u0119 warszawski Fryderyk August I mianowa\u0142 go referendarzem stanu przy Radzie Stanu Ksi\u0119stwa Warszawskiego, gdzie wywiera\u0142 istotny wp\u0142yw na prace kodyfikacyjne oraz sprawy oraz sprawy s\u0105dowe i administracyjne zw\u0142aszcza szkolenie urz\u0119dnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

1809<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic jako konsyliarz ministerstwa skarbu zajmowa\u0142 si\u0119 m.in. rewindykacj\u0105 sum bajo\u0144skich, po\u017cyczkami zagranicznymi oraz emisj\u0105 bilet\u00f3w skarbowych. Ponadto pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki cz\u0142onka deputacji podatkowej i etatowej. W okresie tym by\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkiem deputacji redaguj\u0105cej projekty zbrojnego powstania w ca\u0142ym kraju w zwi\u0105zku z wojn\u0105 przeciwko Austrii. Dzia\u0142a tak\u017ce w deputacji doskonal\u0105cej administracj\u0119, co da\u0142o mu okazj\u0119 do wywierania wp\u0142ywu na kszta\u0142t tworzonej Rady G\u00f3rniczej zajmuj\u0105cej si\u0119 zak\u0142adaniem i organizacj\u0105 kopal\u0144 i hut.<\/span><\/p>\n

1810<\/strong><\/span><\/p>\n

Jest to najbardziej tw\u00f3rczy okres w \u017cyciu Staszica Zapocz\u0105tkowany nominacj\u0105 na Radc\u0119 Stanu. Wsp\u00f3lnie z hr. St. Kostk\u0105 Potockim rozpoczynaj\u0105 walk\u0119 o nowy charakter polityki edukacyjnej i o spos\u00f3b finansowania szkolnictwa. Staszic \u017carliwie broni\u0142 tradycji Komisji Edukacji Narodowej i opierania jej dochodowo\u015bci na dobrach odr\u0119bnie administrowanych, jak r\u00f3wnie\u017c zasady kolegialno\u015bci w\u0142adzy naczelnej. Owa koncepcja funkcjonowania i samofinansowania si\u0119 szkolnictwa by\u0142a w tym czasie prekursorska na skal\u0119 europejsk\u0105. Jako Radca Stanu zajmowa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie sprawami skarbowymi, administracyjnymi kwestiami podniesienia wydajno\u015bci gospodarki krajowej, urz\u0105dzenia miast, poczty, kodeksu karnego, d\u00f3br narodowych oraz wspomagania w\u0142o\u015bcian w czasie g\u0142odu. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce wykonuj\u0105c swe funkcje w Radzie Stanu zawsze troszczy\u0142 si\u0119 o zgodno\u015b\u0107 dekret\u00f3w i rozporz\u0105dze\u0144 z konstytucj\u0105 Ksi\u0119stwa.<\/span><\/p>\n

1811<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic staje si\u0119 prawnym w\u0142a\u015bcicielem starostwa hrubieszowskiego zajmuj\u0105cego powierzchni\u0119 12 tys. m\u00f3rg. Posiad\u0142o\u015b\u0107 ta obejmowa\u0142a Hrubiesz\u00f3w wraz z okolicznymi wioskami na Lubelszczy\u017anie, kt\u00f3re zamieszkiwa\u0142o ok. 4 tys. os\u00f3b. W kr\u00f3tkim czasie uczyni\u0142 te dobra rentownymi i gospodarnymi.<\/span><\/p>\n

1812<\/strong><\/span><\/p>\n

Zostaje Staszic cz\u0142onkiem Dyrekcji Edukacyjnej. Na stanowisku tym przyczynia si\u0119 do pomno\u017cenia liczby szk\u00f3\u0142 elementarnych i szk\u00f3\u0142 wy\u017cszego stopnia, m.in. dzi\u0119ki niemu utworzono trzy seminaria nauczycielskie, szko\u0142\u0119 lekarsk\u0105, po\u0142o\u017cnicz\u0105, prawn\u0105 i agronomiczn\u0105. Dzi\u0119ki jego staraniom powsta\u0142 Instytut G\u0142uchoniemych. W dziedzinie edukacji narodowej wchodz\u0105 w \u017cycie opracowane przez niego zasady hierarchii szkolnej.<\/span><\/p>\n

1812\/13<\/strong><\/span><\/p>\n

Po powrocie wojsk francuskich spod Moskwy i po upadku cesarza Napoleona sytuacja polityczna w Europie i w Ksi\u0119stwie zmieni\u0142a si\u0119 radykalnie. Do Warszawy przyby\u0142 carski genera\u0142 Mi\u0142oradowicz. Car Aleksander I zaleci\u0142 w pocz\u0105tkowym okresie prowadzenie wobec Polski pojednawczej maj\u0105cej mu zyska\u0107 sympati\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

1814<\/strong><\/span><\/p>\n

Wojska rosyjskie zaj\u0119\u0142y obszar Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Car powo\u0142a\u0142 Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Tymczasow\u0105 Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Wiceprzewodnicz\u0105cym Rady zosta\u0142 Niko\u0142aj Nowosilcow. Dow\u00f3dc\u0105 przyby\u0142ego z Francji wojska polskiego zosta\u0142 brat cara, Wielki Ksi\u0105\u017c\u0119 Konstanty. Staszic po okresowym pobycie u Marcina Badeniego – p\u00f3\u017aniejszego ministra sprawiedliwo\u015bci, w kt\u00f3rego posiad\u0142o\u015bci tworzy\u0142 sw\u00f3j osiemnastotomowy epos dydaktyczny „R\u00f3d ludzki” powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy. Tam sformu\u0142owa\u0142 program: „Polacy nie powinni tylko od w\u0142adz oczekiwa\u0107 u\u0142o\u017cenia swego bytu i losu…”<\/span><\/p>\n

1815<\/strong><\/span><\/p>\n

Powo\u0142ano Rz\u0105d Tymczasowy Kr\u00f3lestwa Kongresowego. Car Aleksander I koronowa\u0142 si\u0119 na kr\u00f3la Polski. Staszica ponownie mianowano Radca Stanu, wchodzi r\u00f3wnie\u017c do Wydzia\u0142u O\u015bwiecenia Narodowego. W uznaniu zas\u0142ug zostaje odznaczony Orderem \u015aw. Stanis\u0142awa I klasy. St. Staszicowi powierzono obowi\u0105zki cz\u0142onka komisji Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego z prawem zast\u0119powania ministra. Wywiera\u0142 tym Staszic znaczny wp\u0142yw na podleg\u0142e Komisji organizacje i stowarzyszenia w tym Komisj\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Egzaminacyjn\u0105, Komisj\u0119 Emerytaln\u0105 i Komisj\u0119 G\u00f3rnicz\u0105. Po\u0142o\u017cy\u0142 w okresie piastowania tej funkcji trwa\u0142e podwaliny pod szkolnictwo techniczne, projektowa\u0142 Szko\u0142\u0119 In\u017cynierii Dr\u00f3g i Most\u00f3w oraz przewodzi\u0142 pracom zd\u0105\u017caj\u0105cym do utworzenia szko\u0142y politechnicznej. Wydrukowano dwa dzie\u0142a Staszica: „My\u015bli o r\u00f3wnowadze politycznej Europy” oraz  „O ziemior\u00f3dztwie Karpat\u00f3w i innych g\u00f3r i r\u00f3wnin Polski”. W „My\u015blach o r\u00f3wnowadze…”dokona\u0142 zasadniczego zwrotu w zapatrywaniach politycznych. Jedyny ratunek dla Polski upatrywa\u0142 w po\u0142\u0105czeniu z Rosj\u0105. Kre\u015bli\u0142 wielk\u0105 ide\u0119 zrzeszenia narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich w jeden organizm polityczno-spo\u0142eczny co wywo\u0142a\u0142o w spo\u0142ecze\u0144stwie gwa\u0142towne polemiki i sprzeciwy. W pracy „O ziemior\u00f3dtwie Karpat\u00f3w…” przedstawi\u0142 rezultaty bada\u0144 przeprowadzonych w Tatrach. Dzie\u0142o to dawa\u0142o nowoczesne podstawy naukowe do przysz\u0142ych penetracji geologicznych maj\u0105cych rozwin\u0105\u0107 przemys\u0142 krajowy. Do dzie\u0142a do\u0142\u0105czy\u0142 Staszic jeden z pierwszych tego typu na \u015bwiecie atlas geologiczny ziem polskich.<\/span><\/p>\n

1816<\/strong><\/span><\/p>\n

Staszic zosta\u0142 cz\u0142onkiem Komisji Spraw Wewn\u0119trznych i Policji. Mianowany dyrektorem Dyrekcji Przemys\u0142u i Kunszt\u00f3w tej\u017ce Komisji zyska\u0142 kompetencje w kierowaniu sprawami g\u00f3rnictwa i hutnictwa, a zw\u0142aszcza \u015bwie\u017co powsta\u0142ej G\u0142\u00f3wnej Dyrekcji G\u00f3rniczej dzia\u0142aj\u0105cej w Kielcach. Tworzy tam Korpus G\u00f3rniczy b\u0119d\u0105cy rz\u0105dow\u0105 organizacja zawodow\u0105, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie zwolnieni byli od podatk\u00f3w i s\u0142u\u017cby wojskowej. R\u00f3wnie\u017c w Kielcach powo\u0142a\u0142 Staszic do \u017cycia wy\u017csz\u0105 uczelni\u0119 techniczn\u0105 zwan\u0105 Szko\u0142\u0105 Akademiczno-G\u00f3rnicz\u0105 kszta\u0142c\u0105c\u0105 kadry in\u017cynierskie i techniczne dla potrzeb rodzimego przemys\u0142u wydobywczo- hutniczego. Pierwszy Staszic odkry\u0142 w Polsce z\u0142o\u017ca w\u0119gla i pobudowa\u0142 kopalnie w D\u0105browie. Stworzenie od podstaw geologii polskiej oraz ogromne zas\u0142ugi praktycznego jej wykorzystania zyska\u0142y mu w nauce miano „ojca geologii polskiej”. Zainicjowa\u0142 utworzenie Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Warszawskiej przemianowanej p\u00f3\u017aniej na Uniwersytet Warszawski. Powsta\u0142o Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Staszic zni\u00f3s\u0142 w maj\u0105tku hrubieszowskim pa\u0144szczyzn\u0119 oraz obdarowa\u0142 ch\u0142op\u00f3w-gospodarzy ziemi\u0105. W zawartym z nimi „Kontrakcie Towarzystwa Rolniczego Rubieszowskiego” zastrzega\u0142, i\u017c dochody s\u0142u\u017c\u0105c wsp\u00f3lnotowym potrzebom gminy udoskonal\u0105 rolnictwo i rzemios\u0142o, jak r\u00f3wnie\u017c pomog\u0105 solidarnemu „ratowaniu si\u0119 w nieszcz\u0119\u015bciach”. W przekazie Staszica na rynku ksi\u0119garskim ukaza\u0142a si\u0119 „Iliada” Homera.<\/span><\/p>\n

1819<\/strong><\/span><\/p>\n

Jako wiceminister Komisji O\u015bwiecenia podpisa\u0142 w zast\u0119pstwie ministra hr. Stanis\u0142awa Kostki Potockiego dekret o cenzurze maj\u0105cej obejmowa\u0107 wszystkie druki ukazuj\u0105ce si\u0119 na obszarze Kr\u00f3lestwa Polskiego. Aktem tym Staszic utraci\u0142 sympati\u0119 kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecznych nastawionych opozycyjnie wobec w\u0142adz.<\/span><\/p>\n

1819\\20<\/strong><\/span><\/p>\n

Wbrew postanowieniom cenzury wydrukowano „R\u00f3d ludzki” Staszica zamieszczony w VII, VIII i IX tomie jego „Dzie\u0142”. W tym historycznym poemacie stara\u0142 si\u0119 autor ukaza\u0107 najwa\u017cniejsze etapy rozwoju ludzko\u015bci, jak te\u017c dokona\u0107 analizy system\u00f3w filozoficznych stoj\u0105cych u podstaw rodz\u0105cych si\u0119 krzywd i niesprawiedliwo\u015bci. „…coraz bardziej zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad \u017ar\u00f3d\u0142em tych niesprawiedliwo\u015bci, wyp\u0142ywaj\u0105cych z z\u0142ych zasad spo\u0142ecze\u0144stw ludzkich po\u015bwi\u0119ci\u0142em czas na rozpoznanie gruntowne tych wad szkodliwych og\u00f3lnej ludzkiej rodzinie, zbiera\u0142em uwagi nad g\u0142\u00f3wnymi epokami zmiany, powstania i upadania cywilizacji narod\u00f3w” – pisa\u0142 Staszic o swym dziele.<\/span><\/p>\n

1822<\/strong><\/span><\/p>\n

Akt darowizny d\u00f3br hrubieszowskich zosta\u0142 zalegalizowany rejentalnie. Znowelizowany Kontrakt zawiera\u0142 108 artyku\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych zasad dzia\u0142ania Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego. Na 330 sygnatariuszy dokumentu tylko 36 umia\u0142o si\u0119 podpisa\u0107. Ka\u017cdy z w\u0142o\u015bcian otrzyma\u0142 ziemi\u0119 o obszarze od 60 do 100 m\u00f3rg polskich. Towarzystwo w\u015br\u00f3d wielu obowi\u0105zk\u00f3w winno by\u0142o na sw\u00f3j koszt uzdolnion\u0105 m\u0142odzie\u017c, jak te\u017c roztacza\u0107 wszechstronn\u0105 opiek\u0119 nad sierotami, dzie\u0107mi opuszczonymi, starcami, osobami chorymi i niedo\u0142\u0119\u017cnymi. Staszic zalegalizowa\u0142 Kontrakt Towarzystwa u cara Aleksandra I. Odt\u0105d jego pe\u0142na nazwa brzmia\u0142a: „Kontrakt Towarzystwa Rolniczego Rubieszowskiego w zamiarze udoskonalenia rolnictwa i przemys\u0142u oraz wsp\u00f3lnego ratowania si\u0119 w nieszcz\u0119\u015bciach”. Zorganizowanie ch\u0142op\u00f3w w Towarzystwo posiada\u0142o znamiona p\u00f3\u017aniejszej sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci.<\/span><\/p>\n

1823<\/strong><\/span><\/p>\n

Wzniesiono pa\u0142ac Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk wed\u0142ug projektu architekta w\u0142oskiego Antonio Corazziego. Dawny budynek Towarzystwa zosta\u0142 sprzedany, za\u015b uzyskane ze sprzeda\u017cy fundusze po\u0142\u0105czone z darowizn\u0105 Staszica pozwoli\u0142y na wybudowanie nowego gmachu.<\/span><\/p>\n

1824<\/strong><\/span><\/p>\n

Postanowieniem kr\u00f3la tj. cara Aleksandra I od\u0142\u0105czono G\u0142\u00f3wn\u0105 Dyrekcj\u0119 G\u00f3rnicz\u0105 od wydzia\u0142u Przemys\u0142u i Kunszt\u00f3w Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych i Policji. R\u00f3wnocze\u015bnie wcielono j\u0105 do Komisji Rz\u0105dowej Przychod\u00f3w i Skarbu, kt\u00f3ra podlega\u0142a ksi\u0119ciu Franciszkowi Ksaweremu Druckiemu-Lubeckiemu Staszic utraci\u0142 tym samym bezpo\u015bredni wp\u0142yw na dzia\u0142alno\u015b\u0107 Dyrekcji G\u00f3rniczej. Jednocze\u015bnie awansowa\u0142 na stanowisko ministra stanu, w kt\u00f3rym zarz\u0105dza\u0142 departamentem przemys\u0142owym w Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych. R\u00f3wnocze\u015bnie odznaczony zosta\u0142 orderem Or\u0142a Bia\u0142ego. Zosta\u0142 zawarty uk\u0142ad celny z Rosj\u0105. Przyczyni\u0142 si\u0119 on do eksportu produkt\u00f3w przemys\u0142u, g\u0142\u00f3wnie tkackiego, w kt\u00f3rego rozw\u00f3j w\u0142o\u017cy\u0142 Staszic wiele stara\u0144. Osobi\u015bcie dba\u0142 o podniesienie jako\u015bci wyrob\u00f3w tkackich, organizowa\u0142 wystawy oraz nagradza\u0142 najlepsze gatunki tkanin. Staszica mo\u017cna uzna\u0107 za prekursora wsp\u00f3\u0142czesnych wystaw przemys\u0142owo-targowych.<\/span><\/p>\n

1824<\/strong><\/span><\/p>\n

Pod koniec \u017cycia Stanis\u0142aw Staszic pe\u0142ni\u0142 jeszcze obowi\u0105zki Prezesa Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk oraz przewodnicz\u0105cego Rady Politechnicznej i Komisji Emerytalnej. R\u00f3wnocze\u015bnie czynnie udziela\u0142 si\u0119 w Towarzystwie do Ksi\u0105g Elementarnych.<\/span><\/p>\n

1826<\/strong><\/span><\/p>\n

Zgon Stanis\u0142awa Staszica. Zosta\u0142 pochowany na Bielanach 20.01.1826r. w Warszawie. Ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek przeznaczy\u0142 w testamencie na cele dobroczynne, w tym g\u0142\u00f3wnie na lecznictwo (Instytut G\u0142uchoniemych), o\u015bwiat\u0119 i nauk\u0119. Kolejnym prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk obrano poet\u0119 Juliana Uryna Niemcewicza, autora popularnych „\u015apiew\u00f3w historycznych”. Decyzj\u0105 ksi\u0119cia F.K. Druckiego-Lubeckiego kieleck\u0105 Szko\u0142\u0119 Akademiczno-G\u00f3rnicz\u0105 rozwi\u0105zano.<\/span><\/p>\n

1831<\/strong><\/span><\/p>\n

Po upadku Powstania Listopadowego w\u0142adze carskie zlikwidowa\u0142y Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Album upami\u0119tniaj\u0105cy rocznic\u0119 nadania imienia Stanis\u0142awa Staszica
\nZespo\u0142owi Szk\u00f3\u0142 Ponadpodstawowych w Bia\u0142obrzegach<\/strong><\/span><\/p>\n

Przypominany, i\u017c szko\u0142y wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 Ponadpodstawowych w Bia\u0142obrzegach imi\u0119 Wielkiego Polaka i Patrioty otrzyma\u0142y dnia 30 kwietnia 2009 roku, natomiast oficjalne uroczysto\u015bci nadania szkole imienia Stanis\u0142awa Staszica odby\u0142y si\u0119 6 listopada 2009 roku.<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n